ಒಂದು ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಆರೋಪಿಯಾಗಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಬ್ಬರು ಆರು ವರ್ಷಗಳನ್ನು ಜೈಲಿನಲ್ಲಿ ಕಳೆದಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಅವರ ವಿರುದ್ಧದ ವಿಚಾರಣೆ ಇನ್ನೂ ಅಂತಿಮ ಹಂತ ತಲುಪಿಲ್ಲ. ಇದು ಕೇವಲ ಉಮರ್ ಖಾಲಿದ್ ಅವರ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸಂಕಟವೇ? ಅಥವಾ ಭಾರತದ ನ್ಯಾಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ಮತ್ತು ನಾಗರಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಮುಂದಿರುವ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಶ್ನೆಯೇ? ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಈಗ ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಚರ್ಚಿಸಬೇಕಾದ ಸಂದರ್ಭ ಎದುರಾಗಿದೆ.
ಗುರುರಾಜ ದೇಸಾಯಿ
ಮಾಜಿ ಜೆಎನ್ಯು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ನಾಯಕ ಹಾಗೂ ಹೋರಾಟಗಾರ ಉಮರ್ ಖಾಲಿದ್ ಅವರು 2020ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 13ರಂದು ಬಂಧನಕ್ಕೊಳಗಾದರು. ಈಶಾನ್ಯ ದೆಹಲಿ ಗಲಭೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ದೊಡ್ಡ ಪಿತೂರಿ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಅವರ ವಿರುದ್ಧ ಕಠಿಣ ಯುಎಪಿಎ ಅಡಿ ಪ್ರಕರಣ ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ. ತಮ್ಮ ಮೇಲಿನ ಆರೋಪಗಳನ್ನು ಖಾಲಿದ್ ನಿರಾಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಆರೋಪಗಳ ಸತ್ಯಾಸತ್ಯತೆಯನ್ನು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯವೇ ನಿರ್ಧರಿಸಬೇಕಿದೆ. ಆದರೆ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಅಂತಿಮ ತೀರ್ಪು ಬರುವ ಮೊದಲೇ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಜೀವನದ ಆರು ವರ್ಷಗಳು ಜೈಲಿನೊಳಗೆ ಕಳೆಯುವುದು ನ್ಯಾಯದ ಮೂಲಭೂತ ತತ್ವಗಳನ್ನೇ ಪ್ರಶ್ನಿಸುವಂತಾಗಿದೆ.
2020ರ ಫೆಬ್ರವರಿಯಲ್ಲಿ ಈಶಾನ್ಯ ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಗಲಭೆಯಲ್ಲಿ 53 ಮಂದಿ ಮೃತಪಟ್ಟಿದ್ದರು. ಅವರಲ್ಲಿ ಬಹುತೇಕರು ಮುಸ್ಲಿಮರಾಗಿದ್ದರು. ಈ ಗಲಭೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಉಮರ್ ಖಾಲಿದ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಮಂದಿ ಆರೋಪಿಗಳಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಆರೋಪ ಗಂಭೀರವಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಒಂದೇ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ವಿಚಾರಣೆಗೆ ಮುನ್ನ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಕಸಿದುಕೊಂಡಿರುವುದು ಎಷ್ಟರ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಸರಿ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಇಲ್ಲಿದೆ. ಗಂಭೀರ ಆರೋಪಗಳಿದ್ದರೆ ತನಿಖೆ ನಡೆಯಬೇಕು, ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳನ್ನು ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಮುಂದೆ ಇಡಬೇಕು, ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಯಬೇಕು ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ತೀರ್ಪು ನೀಡಬೇಕು. ಆದರೆ ವಿಚಾರಣೆಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯೇ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಮುಂದುವರಿದರೆ, ಆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ನಡುವೆ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಬೆಲೆ ಎಷ್ಟಾಗುತ್ತದೆ?
ಕಾನೂನಿನ ಮುಂದೆ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ಸಮಾನರು. ಆರೋಪ ಸಾಬೀತಾಗುವವರೆಗೆ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಅಪರಾಧಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬಾರದು ಎಂಬುದು ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ನ್ಯಾಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಪ್ರಮುಖ ತತ್ವ. ಆದರೆ ಕಠಿಣ ಕಾನೂನುಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಜಾಮೀನು ಪಡೆಯುವುದು ಅತ್ಯಂತ ಕಷ್ಟವಾಗಿದ್ದರೆ ಮತ್ತು ವಿಚಾರಣೆ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಎಳೆಯಲ್ಪಟ್ಟರೆ, ಕಾನೂನಿನ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ‘ವಿಚಾರಣಾಧೀನ ಕೈದಿ’ಯಾಗಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷೆ ಅನುಭವಿಸುವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಎದುರಾಗುತ್ತದೆ. ತೀರ್ಪು ಬರುವ ಮುನ್ನವೇ ಆರು ವರ್ಷಗಳ ಜೈಲು ಜೀವನ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಮೇಲೆ ಬೀರುವ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ನಂತರದ ಯಾವುದೇ ಪರಿಹಾರ ಸರಿಪಡಿಸಬಹುದೇ? ಒಂದು ವೇಳೆ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಆರೋಪ ಸಾಬೀತಾಗದಿದ್ದರೆ, ಕಳೆದುಹೋದ ಆರು ವರ್ಷಗಳನ್ನು ಯಾರು ಹಿಂದಿರುಗಿಸುತ್ತಾರೆ?
ಕುಟುಂಬದಿಂದ ದೂರವಾದ ವರ್ಷಗಳು, ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಉದ್ಯೋಗ ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿಜೀವನ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಬದುಕಿನ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದ ಪರಿಣಾಮ—ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಕೇವಲ ‘ಪರಿಹಾರ’ ಎಂಬ ಒಂದೇ ಪದದಿಂದ ಅಳೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವೇ? ಜೈಲಿನಲ್ಲಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಅವರ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೂ ಈ ಅವಧಿ ಶಿಕ್ಷೆಯಂತೆಯೇ ಪರಿಣಮಿಸುತ್ತದೆ. ಮಕ್ಕಳು ತಮ್ಮ ತಂದೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಪೋಷಕರು ತಮ್ಮ ಮಗನನ್ನು ಕಾಯುತ್ತಿರುತ್ತಾರೆ. ಪತ್ನಿ ಅಥವಾ ಕುಟುಂಬದ ಇತರ ಸದಸ್ಯರು ಕಾನೂನು ಹೋರಾಟದ ಹೊರೆ ಹೊರುತ್ತಾರೆ. ಕೊನೆಗೆ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ತೀರ್ಪು ಏನೇ ಆಗಿರಲಿ, ಕಳೆದುಹೋದ ಸಮಯವನ್ನು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ತರುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ.
ಯುಎಪಿಎಯಂತಹ ಕಠಿಣ ಕಾನೂನುಗಳ ಅಗತ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಬಳಕೆಯ ಬಗ್ಗೆ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಚರ್ಚೆ ನಡೆಯುವುದು ಸಹಜ. ಭಯೋತ್ಪಾದನೆ, ದೇಶದ ಭದ್ರತೆ ಮತ್ತು ಸಂಘಟಿತ ಹಿಂಸೆಯಂತಹ ಗಂಭೀರ ಪ್ರಕರಣಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ಕಠಿಣ ಕಾನೂನುಗಳ ಅಗತ್ಯವಿದೆ ಎಂಬ ವಾದವಿದೆ. ಆದರೆ ಯಾವುದೇ ಕಾನೂನು ವಿಚಾರಣೆಯ ವೇಗವನ್ನು ಮೀರಿಸುವಷ್ಟು ದೀರ್ಘ ಬಂಧನಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡುವ ಸಾಧನವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಬಾರದು ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಕಾನೂನು ಕಠಿಣವಾಗಿರಬಹುದು; ಆದರೆ ನ್ಯಾಯದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಅನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿರಬಾರದು.
ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರ ಪ್ರಶ್ನಾತೀತವಲ್ಲ. ಸರ್ಕಾರದ ನೀತಿಗಳನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುವ ಹಕ್ಕು ನಾಗರಿಕರಿಗೆ ಇದೆ. ಪ್ರತಿಭಟನೆ ನಡೆಸುವ ಹಕ್ಕು ಇದೆ. ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವ ಹಕ್ಕು ಇದೆ. ಅಧಿಕಾರದ ತಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯುವ ಹಕ್ಕು ಇದೆ. ಸರ್ಕಾರದ ವಿರುದ್ಧ ಮಾತನಾಡುವುದೆಂದರೆ ರಾಷ್ಟ್ರದ ವಿರುದ್ಧ ಮಾತನಾಡುವುದು ಎಂದರ್ಥವಲ್ಲ. ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರ ಒಂದೇ ಅಲ್ಲ. ಸರ್ಕಾರಗಳು ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ; ಆದರೆ ಸಂವಿಧಾನ ಮತ್ತು ನಾಗರಿಕರ ಹಕ್ಕುಗಳು ಉಳಿಯಬೇಕು.
ಆದರೆ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಧ್ವನಿಯನ್ನೂ ‘ರಾಷ್ಟ್ರವಿರೋಧಿ’, ‘ಪಿತೂರಿ’, ‘ಭಯೋತ್ಪಾದನೆ’ ಎಂಬ ಗಂಭೀರ ಆರೋಪಗಳ ಚೌಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ನೋಡಲು ಆರಂಭಿಸಿದರೆ, ಪರಿಣಾಮ ಕೇವಲ ಪ್ರಕರಣ ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಮೇಲಷ್ಟೇ ಬೀರುವುದಿಲ್ಲ. ಅದು ಇಡೀ ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಒಂದು ಸಂದೇಶ ನೀಡುತ್ತದೆ. ‘ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದರೆ ನಿಮ್ಮ ಮೇಲೂ ಪ್ರಕರಣ ಬರಬಹುದು.’ ಇಂತಹ ಭಯದ ವಾತಾವರಣ ನಿರ್ಮಾಣವಾದರೆ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯವಾದ ಅಂಗವಾದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಭಿನ್ನಮತವೇ ದುರ್ಬಲವಾಗುತ್ತದೆ. ಜನರು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವುದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿದಾಗ ಸರ್ಕಾರ ಬಲಿಷ್ಠವಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ದುರ್ಬಲವಾಗುತ್ತದೆ.
ಇದನ್ನೂ ಓದಿ : ಎಸ್ಐಆರ್ ಕರಡು ಪಟ್ಟಿ ಪ್ರಕಟ | 1 ಕೋಟಿ ಮತದಾರರ ಮುಂದಿನ ಚಿತ್ರವೇನು?
ಇಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಕರಣವೂ ನೆನಪಿಗೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಜೆಎನ್ಯು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ನಜೀಬ್ ಅಹ್ಮದ್ ಅವರ ಪ್ರಕರಣ. ಜೆಎನ್ಯು ಆವರಣದಿಂದ ನಾಪತ್ತೆಯಾದ ನಜೀಬ್ಗೆ ವರ್ಷಗಳೇ ಕಳೆದರೂ ಅವರ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಇನ್ನೂ ಹಲವು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರ ಸಿಕ್ಕಿಲ್ಲ. ತನ್ನ ಮಗನನ್ನು ಹುಡುಕುವ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ಕುಟುಂಬ ಅನುಭವಿಸಿದ ನೋವು, ನ್ಯಾಯಕ್ಕಾಗಿ ನಡೆದ ಹೋರಾಟ ಇವೆಲ್ಲವೂ ಭಾರತದ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಮುಂದೆ ಉಳಿದಿರುವ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಾಗಿವೆ. ನಜೀಬ್ ಎಲ್ಲಿ ಹೋದರು? ಏನಾಯಿತು? ಅವರ ನಾಪತ್ತೆಯ ಹಿಂದಿನ ಸತ್ಯವೇನು? ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರ ಬೇಕೆಂದು ಕೇಳುವುದು ಅಪರಾಧವಲ್ಲ. ನ್ಯಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಧ್ವನಿ ಎತ್ತುವುದು ಅಪರಾಧವಲ್ಲ. ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ತನಿಖಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವುದು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಹಕ್ಕು.
ಆದರೆ ಒಂದು ಕಡೆ ನಾಪತ್ತೆಯಾದ ಯುವಕನ ಕುಟುಂಬ ವರ್ಷಗಳಿಂದ ನ್ಯಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಕಾಯುತ್ತಿರುವಾಗ, ಮತ್ತೊಂದು ಕಡೆ ಸರ್ಕಾರದ ನೀತಿಗಳನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವವರ ಮೇಲೆ ಕಠಿಣ ಕಾನೂನುಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕರಣಗಳು ದಾಖಲಾಗುತ್ತಿರುವುದು ಸಹಜವಾಗಿಯೇ ಆತಂಕ ಮೂಡಿಸುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪ್ರಕರಣದ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಸತ್ಯಾಸತ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಒಟ್ಟಾರೆ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳು ನಾಗರಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಮೇಲೆ ಯಾವ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತಿವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ಸಮಾಜ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳಬಾರದು.
ಬಿಜೆಪಿ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದ ನಂತರ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವವರು, ಭಿನ್ನಮತ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವವರು, ಪ್ರತಿಭಟನೆ ನಡೆಸುವವರು ಹಾಗೂ ಸಾಮಾಜಿಕ-ರಾಜಕೀಯ ಹೋರಾಟಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವವರ ವಿರುದ್ಧ ಯುಎಪಿಎ ಸೇರಿದಂತೆ ಕಠಿಣ ಕಾನೂನುಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂಬ ಆರೋಪಗಳು ದೇಶದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಿಂದ ಕೇಳಿಬಂದಿವೆ. ಈ ಆರೋಪಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪ್ರಕರಣದ ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕಿದೆ. ಆದರೂ ಪ್ರಶ್ನೆ ಮಾತ್ರ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ. ಕಠಿಣ ಕಾನೂನುಗಳ ಬಳಕೆ ಮತ್ತು ದೀರ್ಘಕಾಲದ ವಿಚಾರಣಾಧೀನ ಬಂಧನಗಳು ನಾಗರಿಕರ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಮೇಲೆ ಭಯದ ಪರಿಣಾಮ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತಿವೆಯೇ?
ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಶ್ನೆ ಬಿಜೆಪಿಯ ವಿರುದ್ಧ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ. ಯಾವ ಸರ್ಕಾರವಾದರೂ ತನ್ನ ವಿರುದ್ಧದ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಕಾನೂನಿನ ಬಲದಿಂದ ಕುಗ್ಗಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರೆ ಅದು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವಕ್ಕೆ ಅಪಾಯವೇ. ಆದರೆ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಬಿಜೆಪಿ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿರುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಯುಎಪಿಎಯಂತಹ ಕಠಿಣ ಕಾನೂನುಗಳ ಬಳಕೆ, ಅವುಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಬಂಧನ ಮತ್ತು ವಿಚಾರಣೆಯ ವಿಳಂಬದ ಕುರಿತು ನಾಗರಿಕ ಹಕ್ಕುಗಳ ಸಂಘಟನೆಗಳು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಎತ್ತುತ್ತಿವೆ. ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿ ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳಲಾಗದಿದ್ದರೂ, ಕಠಿಣ ಕಾನೂನುಗಳ ಭಯವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಮೂಲಕ ಆ ಹಕ್ಕನ್ನು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸಬಹುದೇ? ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಅತ್ಯಂತ ಗಂಭೀರವಾಗಿದೆ.
ಉಮರ್ ಖಾಲಿದ್ ಜೈಲಿನಲ್ಲಿ ಆರು ವರ್ಷಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಅವರ ಪ್ರಕರಣದ ಕುರಿತು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಜೈಲಿನ ಗೋಡೆಗಳೊಳಗೆ ಸಿಲುಕಿಲ್ಲ. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ನಾಗರಿಕ ಹಕ್ಕುಗಳ ಹೋರಾಟಗಾರರು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ವಕೀಲರು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಬರಹಗಾರರು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯದ ಜಾಗ ಎಲ್ಲಿದೆ ಎಂದು ಸಮಾಜ ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಿದೆ. ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರ ನೀಡುವುದು ಸರ್ಕಾರದ ಮೇಲಿನ ಆರೋಪವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಎಂದಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ, ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದಲ್ಲಿ ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ ಹಕ್ಕಿನ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವುದಾಗಿದೆ.
ಉಮರ್ ಖಾಲಿದ್ ಅವರ ಪ್ರಕರಣ ಜೈಲಿನಲ್ಲಿರುವ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಪ್ರಕರಣವಾಗಿ ಉಳಿದಿಲ್ಲ. ಅದು ವಿಚಾರಿಸುವ ಹಕ್ಕು, ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ ಹಕ್ಕು, ಪ್ರತಿಭಟಿಸುವ ಹಕ್ಕು ಮತ್ತು ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯ ಹೊಂದುವ ಹಕ್ಕಿನ ಪ್ರಶ್ನೆಯಾಗಿದೆ. ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲರೂ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಹೊಗಳಬೇಕು ಎಂದಲ್ಲ. ಸರ್ಕಾರದ ನೀತಿಗಳನ್ನು ಒಪ್ಪದವರಿಗೂ ಅದನ್ನು ಹೇಳುವ ಅವಕಾಶವಿರಬೇಕು. ಅವರ ಮಾತು ತಪ್ಪಾಗಿದ್ದರೆ ಅದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿವಾದ ನೀಡಬೇಕು. ಅವರ ವಾದ ದುರ್ಬಲವಾಗಿದ್ದರೆ ಅದನ್ನು ತರ್ಕದಿಂದ ಸೋಲಿಸಬೇಕು. ಆದರೆ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನೇ ಅಪರಾಧವನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಬಂದರೆ, ಅದು ಕೇವಲ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ವಿರೋಧವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ಸರಿಯೇ ಎಂಬುದು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಪ್ರಶ್ನೆಯಲ್ಲ. ಅವರ ಮಾತು ತಪ್ಪಾಗಿದ್ದರೆ ಅದಕ್ಕೆ ಉತ್ತರ ನೀಡುವ ಹಕ್ಕು ಸರ್ಕಾರಕ್ಕಿದೆ. ಕಾನೂನು ಉಲ್ಲಂಘನೆಯಾಗಿದ್ದರೆ ತನಿಖೆ ನಡೆಸುವ, ಪ್ರಕರಣ ದಾಖಲಿಸುವ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಮುಂದೆ ಆರೋಪಗಳನ್ನು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸುವ ಹೊಣೆ ರಾಜ್ಯಕ್ಕಿದೆ. ಗಂಭೀರ ಆರೋಪಗಳಿದ್ದರೆ ತನಿಖೆ ನಡೆಯಲೇಬೇಕು. ಆದರೆ ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳಿದವರ ಬಾಯಿಗೆ ಕಾನೂನಿನ ಬೀಗ ಹಾಕುವುದು, ಪ್ರತಿಭಟನೆಯ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಅಪರಾಧದ ಚೌಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಬಂಧಿಸುವುದು ಮತ್ತು ವಿಚಾರಣೆ ಮುಗಿಯುವ ಮೊದಲೇ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಜೈಲಿನಲ್ಲಿಡುವುದು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ಅಪಾಯಕಾರಿ. ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಶಿಕ್ಷೆ ವಿಧಿಸುವ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ನೀಡಿದೆ; ವಿಚಾರಣೆ ಮುಗಿಯುವ ಮೊದಲೇ ಶಿಕ್ಷೆಯ ಅನುಭವವನ್ನು ನೀಡುವ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಯಾರೂ ನೀಡಿಲ್ಲ.
ನಜೀಬ್ ನಾಪತ್ತೆಯಾಗಿ ವರ್ಷಗಳೇ ಕಳೆದಿವೆ. ಉಮರ್ ಖಾಲಿದ್ ಜೈಲಿನಲ್ಲಿ ಆರು ವರ್ಷಗಳನ್ನು ಕಳೆದಿದ್ದಾರೆ. ಎರಡು ಪ್ರಕರಣಗಳ ಕಾನೂನು ಸ್ವರೂಪ ಒಂದೇ ಅಲ್ಲ. ಆದರೆ ಇವೆರಡೂ ನಮಗೆ ಒಂದೇ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತವೆ. ನ್ಯಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಕಾಯುವ ನಾಗರಿಕನ ಸಮಯದ ಬೆಲೆ ಏನು? ಬಿಜೆಪಿ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದ ನಂತರ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವವರು, ಭಿನ್ನಮತ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವವರು, ಪ್ರತಿಭಟನೆ ನಡೆಸುವವರು ಹಾಗೂ ಸಾಮಾಜಿಕ-ರಾಜಕೀಯ ಹೋರಾಟಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವವರ ವಿರುದ್ಧ ಯುಎಪಿಎ ಸೇರಿದಂತೆ ಕಠಿಣ ಕಾನೂನುಗಳ ಅಡಿ ಪ್ರಕರಣ ದಾಖಲಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂಬ ಆರೋಪಗಳು ದೇಶದಾದ್ಯಂತ ಕೇಳಿಬರುತ್ತಿವೆ. ಈ ಆರೋಪಗಳ ಸತ್ಯಾಸತ್ಯತೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪ್ರಕರಣದ ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಧರಿಸಬೇಕು. ಆದರೆ ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳುವ ಹಕ್ಕು, ಪ್ರತಿಭಟಿಸುವ ಹಕ್ಕು ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಟೀಕಿಸುವ ಹಕ್ಕು, ಇವುಗಳನ್ನು ಕಾನೂನಿನ ಭಯದಿಂದ ನಿಧಾನವಾಗಿ ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸುವುದೇ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಸಮಾಜ ಕೇಳಲೇಬೇಕು.
ಕಾನೂನಿನ ಭಯದಿಂದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಸಾಯುವುದಿಲ್ಲ. ಜೈಲಿನ ಗೋಡೆಗಳಿಂದ ಭಿನ್ನಮತವನ್ನು ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಬಂಧಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಇಂದು ಉಮರ್ ಖಾಲಿದ್ ಅವರ ಪ್ರಕರಣವಾಗಿರಬಹುದು; ನಾಳೆ ಸರ್ಕಾರದ ನೀತಿಯನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಸಾಮಾನ್ಯ ನಾಗರಿಕನ ಪ್ರಕರಣವಾಗಬಹುದು. ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿರುವವರ ಬದಲಾಗುತ್ತಾರೆ. ಸರ್ಕಾರಗಳು ಬರುತ್ತವೆ, ಹೋಗುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಒಂದು ಸರ್ಕಾರ ತನ್ನ ವಿರೋಧಿಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ನಡೆಸಿಕೊಂಡಿತು ಎಂಬುದನ್ನು ಇತಿಹಾಸ ಮರೆಯುವುದಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಶ್ನೆ ಉಮರ್ ಖಾಲಿದ್ ಅವರನ್ನು ನಾವು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತೇವೆಯೇ, ವಿರೋಧಿಸುತ್ತೇವೆಯೇ ಎಂಬುದಲ್ಲ. ಅವರ ಮೇಲಿನ ಆರೋಪಗಳು ಸಾಬೀತಾಗುವ ಮುನ್ನವೇ ಅವರ ಬದುಕಿನ ಅಮೂಲ್ಯ ಆರು ವರ್ಷಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಹೋಗಲು ಬಿಡುವುದು ನ್ಯಾಯದ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ನಾವು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಬಹುದೇ ಎಂಬುದು.
ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರ ಶಾಶ್ವತವಲ್ಲ. ಆದರೆ ನಾಗರಿಕನ ಹಕ್ಕು ಶಾಶ್ವತವಾಗಿರಬೇಕು. ಸರ್ಕಾರಗಳು ಬದಲಾಗಬಹುದು; ಕಾನೂನುಗಳು ಬದಲಾಗಬಹುದು; ರಾಜಕೀಯ ಬಹುಮತಗಳು ಬದಲಾಗಬಹುದು. ಆದರೆ ‘ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಬಹುದು’ ಎಂಬ ಧೈರ್ಯ ಉಳಿಯಬೇಕು. ‘ಆರೋಪ ಸಾಬೀತಾಗುವವರೆಗೆ ವ್ಯಕ್ತಿ ಅಪರಾಧಿಯಲ್ಲ’ ಎಂಬ ನ್ಯಾಯದ ತತ್ವ ಉಳಿಯಬೇಕು. ‘ವಿಚಾರಣೆ ತ್ವರಿತವಾಗಿ ನಡೆಯಬೇಕು’ ಎಂಬ ಹಕ್ಕು ಉಳಿಯಬೇಕು. ಏಕೆಂದರೆ ಜೈಲಿನಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ಆರು ವರ್ಷ ಕಳೆಯುವುದು ಕೇವಲ ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಬದುಕಿನ ನಷ್ಟವಲ್ಲ. ಅದು ನ್ಯಾಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ತನ್ನನ್ನೇ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ಆರು ವರ್ಷಗಳು. ಮತ್ತು ಒಂದು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದಲ್ಲಿ ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದೇ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಾಗಿದೆ.
ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ : ಕ್ಯಾಸ್ಟ್ರೋ 100 | ಕ್ಯೂಬಾ ಆರೋಗ್ಯ–ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಜಗತ್ತಿಗೆ ಮಾದರಿಯಾಗಿದ್ದು ಹೇಗೆ? | ಭಾರತ ಏನು ಕಲಿಯಬೇಕು?
