ಭಾರತದ ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿನ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು: ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಅಧಿಕಾರ ಮತ್ತು ಮೌನಗೊಂಡ ವಿರೋಧ

ನವದೆಹಲಿ: ಲೋಕಸಭೆ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಓಂ ಬಿರ್ಲಾ ಅವರನ್ನು ಪದಚ್ಯುತಗೊಳಿಸುವ ಕುರಿತು ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷಗಳು ಮಂಡಿಸಿದ್ದ ನಿರ್ಣಯದ ಬಗ್ಗೆ ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಇತ್ತೀಚಿನ ಚರ್ಚೆ, ಭಾರತದ ಸಂಸತ್ತೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಸ್ಥಿತಿಗತಿ ಕುರಿತು ಮಹತ್ವದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಎಬ್ಬಿಸಿದೆ. ನಿರ್ಣಯ ಕೊನೆಗೆ ಸೋತಿದ್ದರೂ, ಇದರ ಸುತ್ತಲಿನ ರಾಜಕೀಯ ವಾಗ್ವಾದವು ಸರ್ಕಾರವು ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ನಡೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ ಮತ್ತು ಸದನದ ಕಾರ್ಯವೈಖರಿ ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ಮೌಲ್ಯಗಳಿಂದ ದೂರವಾಗುತ್ತಿದೆಯೇ ಎಂಬ ಚರ್ಚೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಭಾರತ

ಈ ನಿರ್ಣಯವನ್ನು ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷಗಳು ಮಂಡಿಸಿದ್ದು, ಸದನದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿರುವವರು ಪಕ್ಷಪಾತವಿಲ್ಲದೆ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಎಂಬ ಸಂಪ್ರದಾಯವಿದ್ದರೂ, ಓಂ ಬಿರ್ಲಾ ಅವರು ಪಕ್ಷಪಾತದಿಂದ ವರ್ತಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಸರ್ಕಾರಪಕ್ಷದ ಸದಸ್ಯರು, ಅಧ್ಯಕ್ಷರ ಕಾರ್ಯವೈಖರಿಯನ್ನು ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷಗಳು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಯತ್ನಿಸುತ್ತಿವೆ ಎಂದು ವಾದಿಸಿದರು. ಭಾರತ

ಭಾರತದ ಸಂಸತ್ತೀಯ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಸಂದರ್ಭಗಳು ಅಪರೂಪವಾಗಿವೆ. 1954ರಲ್ಲಿ ಜಿ.ವಿ. ಮಾವಳಂಕರ್ ವಿರುದ್ಧ ಸಮಾಜವಾದಿ ಪಕ್ಷದ ವಿಘ್ನೇಶ್ವರ ಮಿಸಿರ್, 1966ರಲ್ಲಿ ಹುಕುಂ ಸಿಂಗ್ ವಿರುದ್ಧ ಸಮಾಜವಾದಿ ಪಕ್ಷದ ಮಧು ಲಿಮಯೆ, ಮತ್ತು 1987ರಲ್ಲಿ ಬಲರಾಮ್ ಜಾಖರ್ ವಿರುದ್ಧ ಸಿಪಿಐ(ಎಂ) ನಾಯಕ ಸೋಮನಾಥ್ ಚಟರ್ಜಿ ನಿರ್ಣಯಗಳನ್ನು ಮಂಡಿಸಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಈ ಎಲ್ಲ ನಿರ್ಣಯಗಳು ತಿರಸ್ಕೃತವಾಗಿದ್ದವು. ಅವುಗಳೆಲ್ಲವೂ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಆಡಳಿತದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದಿದ್ದು, ಬಿಜೆಪಿ ಯಾವುದೇ ನಿರ್ಣಯವನ್ನು ಮಂಡಿಸಿರಲಿಲ್ಲ. ಭಾರತ

ಇದನ್ನೂ ಓದಿ: ಪ್ರಜ್ಞಾಹೀನ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಯುವಕನಿಗೆ ದಯಾಮರಣಕ್ಕೆ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಒಪ್ಪಿಗೆ

ಇದರಿಂದ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ಈ ಬಾರಿ ಚರ್ಚೆ ನಡೆಯುವ ವೇಳೆ ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರ ಹುದ್ದೆ ಖಾಲಿಯಾಗಿದೆ. 2019ರಿಂದಲೂ ಈ ಸ್ಥಾನ ಭರ್ತಿಯಾಗದೆ ಇರುವುದರಿಂದ ಸಂವಿಧಾನದ 93ನೇ ವಿಧಿ ಪಾಲನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಮೂಡಿವೆ. ಈ ವಿಧಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಲೋಕಸಭೆ ಸಾಧ್ಯವಾದಷ್ಟು ಬೇಗ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಹಾಗೂ ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಆದರೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಾನಂತರ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಲೋಕಸಭಾ ಅವಧಿ ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರಿಲ್ಲದೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದೆ. ಈಗ ಮೂರನೇ ಅವಧಿಯವರೆಗೂ ಈ ಹುದ್ದೆ ಖಾಲಿಯಾಗಿದೆ.

ಚರ್ಚೆಯ ವೇಳೆ ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷಗಳು ಸದನದ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನಗಳ ಮೇಲೂ ಅಸಮಾಧಾನ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದವು. ತಮ್ಮ ಮೈಕ್‌ಗಳನ್ನು ಹಲವಾರು ಬಾರಿ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ, ಮಾತನಾಡಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಅಮಾನತು ಮಾಡುವ ಕ್ರಮ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹಲವರು ದೂರಿದರು.

2023ರ ಚಳಿಗಾಲದ ಅಧಿವೇಶನದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಘಟನೆ ಇದಕ್ಕೆ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಸಂಸತ್ತಿನ ಭದ್ರತಾ ಉಲ್ಲಂಘನೆ ಕುರಿತು ಸ್ಪಷ್ಟನೆ ನೀಡಬೇಕೆಂದು ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷದ ಸದಸ್ಯರು ಆಗ್ರಹಿಸಿ ಪ್ರತಿಭಟನೆ ನಡೆಸಿದ ಬಳಿಕ, ಒಂದೇ ವಾರದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 100 ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷದ ಸಂಸದರನ್ನು ಅಮಾನತು ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು. ಲೋಕಸಭಾ ನಿಯಮಾವಳಿಯ 374A ನಿಯಮದಡಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಈ ಆದೇಶ ಹೊರಡಿಸಿದ್ದರು.

ಲೋಕಸಭೆಯ ಅಧಿಕೃತ ದಾಖಲೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ 2004ರಿಂದ 2026ರವರೆಗೆ ಅಮಾನತುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ಸುಮಾರು 245 ಅಮಾನತು ಕ್ರಮಗಳು ನಡೆದಿವೆ. 2004ರಿಂದ 2009ರವರೆಗೆ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದ ಸೋಮನಾಥ್ ಚಟರ್ಜಿ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಐದು ಸಂಸದರು ಮಾತ್ರ ಅಮಾನತುಗೊಂಡಿದ್ದರು.

2009ರಿಂದ 2014ರವರೆಗೆ ಅಧ್ಯಕ್ಷೆಯಾಗಿದ್ದ ಮೀರಾ ಕುಮಾರ್ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅಮಾನತುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಿದ್ದು, ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ ವಿಭಜನೆ ಮತ್ತು ತೆಲಂಗಾಣ ರಾಜ್ಯ ರಚನೆ ಕುರಿತ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳು ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿದ್ದವು. 2014ರಿಂದ 2019ರವರೆಗೆ ಅಧ್ಯಕ್ಷೆಯಾಗಿದ್ದ ಸುಮಿತ್ರಾ ಮಹಾಜನ್ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಲಲಿತ್ ಮೋದಿ ವಿವಾದ ಮತ್ತು ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷ ಹುದ್ದೆ ನೀಡುವ ಬೇಡಿಕೆ ಮುಂತಾದ ವಿಷಯಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆ 73 ಅಮಾನತುಗಳು ದಾಖಲಾಗಿದ್ದವು.

ಆದರೆ 2019 ನಂತರ ಈ ಸಂಖ್ಯೆ ಗರಿಷ್ಠ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಏರಿದೆ. ಓಂ ಬಿರ್ಲಾ ಅವರ ಮೊದಲ ಅವಧಿಯಲ್ಲೇ 112 ಅಮಾನತು ಕ್ರಮಗಳು ದಾಖಲಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಸೋಮನಾಥ್ ಚಟರ್ಜಿ ಅವಧಿಯೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ 2000 ಶೇಕಡಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಏರಿಕೆಯಾಗಿದೆ. 2023ರ ಚಳಿಗಾಲದ ಅಧಿವೇಶನದಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ವಾರದಲ್ಲಿ 100 ಸಂಸದರನ್ನು ಅಮಾನತು ಮಾಡಿರುವುದು ಕಳೆದ ಎರಡು ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಒಟ್ಟು ಅಮಾನತುಗಳಲ್ಲಿ 40 ಶೇಕಡಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಪಾಲನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

ಇನ್ನೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಬದಲಾವಣೆ ಎಂದರೆ ಅಮಾನತುಗಳ ಗುರಿಯಾಗಿರುವವರು. ಹಿಂದೆ ವಿವಿಧ ಪಕ್ಷಗಳ ಸದಸ್ಯರು, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಆಡಳಿತ ಪಕ್ಷದ ಸದಸ್ಯರೂ ಅಮಾನತುಗೊಂಡಿದ್ದರು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ 2013ರಲ್ಲಿ ತೆಲಂಗಾಣ ರಾಜ್ಯದ ಬೇಡಿಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರತಿಭಟನೆ ವೇಳೆ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನ ಎಂಟು ಮತ್ತು ತೆಲುಗು ದೇಶಂ ಪಕ್ಷದ ನಾಲ್ಕು ಸಂಸದರನ್ನು ಅಮಾನತು ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಇತ್ತೀಚಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅಮಾನತುಗಳು ಬಹುತೇಕ ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷದ ಸಂಸದರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿವೆ.

ಲೋಕಸಭೆಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಸದನದ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಕಾಪಾಡುವ ತಟಸ್ಥ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿರಬೇಕು ಎಂಬುದು ಸಂಸತ್ತೀಯ ಸಂಪ್ರದಾಯ. ಒಮ್ಮೆ ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಬಳಿಕ ಅವರು ಪಕ್ಷ ರಾಜಕೀಯಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲಿರಬೇಕು. ಸದನದಲ್ಲಿ ಶಿಸ್ತು ಕಾಪಾಡುವುದು, ಯಾರು ಮಾತನಾಡಬೇಕು ಎಂದು ನಿರ್ಧರಿಸುವುದು, ಹಣಕಾಸು ಮಸೂದೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಣ ನೀಡುವುದು ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಮಹತ್ವದ ಅಧಿಕಾರಗಳು ಅವರ ಕೈಯಲ್ಲಿವೆ.

ಈ ಹುದ್ದೆಯ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಗಮನದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಸಂವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷರನ್ನು ಪದಚ್ಯುತಗೊಳಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೆ ಕಠಿಣ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ವಿಧಿಸಲಾಗಿದೆ. 94ನೇ ವಿಧಿ ಪ್ರಕಾರ ಲೋಕಸಭೆಯ ಎಲ್ಲಾ ಸದಸ್ಯರ ಬಹುಮತ ಬೆಂಬಲವಿದ್ದಾಗ ಮಾತ್ರ ಅಧ್ಯಕ್ಷರನ್ನು ಹುದ್ದೆಯಿಂದ ತೆರವುಗೊಳಿಸಬಹುದು. ನಿರ್ಣಯ ಮಂಡಿಸಲು ಕನಿಷ್ಠ 14 ದಿನಗಳ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ನೋಟಿಸ್ ನೀಡಬೇಕು ಮತ್ತು ಕನಿಷ್ಠ 50 ಸದಸ್ಯರ ಬೆಂಬಲ ಅಗತ್ಯವಿದೆ.

ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಇತ್ತೀಚಿನ ನಿರ್ಣಯವು ಅಧ್ಯಕ್ಷರನ್ನು ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಪದಚ್ಯುತಗೊಳಿಸುವ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಿಂತಲೂ, ಸಂಸತ್ತಿನ ಕಾರ್ಯವೈಖರಿ ಕುರಿತು ಅಸಮಾಧಾನ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವ ಸಂಕೇತವೆಂದು ಕಾಣಲಾಗುತ್ತಿದೆ.

ಭಾರತದ ಸಂಸತ್ತೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಎದುರಿರುವ ದೊಡ್ಡ ಸವಾಲು ಎಂದರೆ, ಹಿಂದೆ ಇದ್ದ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಕುಸಿಯುತ್ತಿರುವುದು. ಸಂಸತ್ತೀಯ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವು ಕೇವಲ ಲಿಖಿತ ನಿಯಮಗಳಲ್ಲದೆ ಪರಸ್ಪರ ಗೌರವ, ಸಂಯಮ ಮತ್ತು ಸಂವಾದದಂತಹ ಅಲಿಖಿತ ಮೌಲ್ಯಗಳ ಮೇಲೂ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ.

ಇತ್ತೀಚಿನ ಚರ್ಚೆ ಅಧ್ಯಕ್ಷರನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸದಿದ್ದರೂ, ಸಂಸತ್ತಿನ ಕಾರ್ಯಪದ್ದತಿ ಮೂಲಭೂತ ಪ್ರಜಾಸತ್ತಾತ್ಮಕ ಮೌಲ್ಯಗಳಿಂದ ದೂರವಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಎತ್ತಿದೆ. ನಿರಂತರ ಅಮಾನತುಗಳು ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರಗಳ ಕೇಂದ್ರೀಕರಣವು ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷದ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಕುಂಠಿತಗೊಳಿಸಿ ಸಂಸತ್ತಿನ ಉತ್ತರದಾಯಿತ್ವವನ್ನು ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸುತ್ತಿವೆ.

ಆದ್ದರಿಂದ ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಸಮತೋಲನವನ್ನು ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿಸುವುದು ಅತ್ಯಗತ್ಯ. ದೀರ್ಘಕಾಲದಿಂದ ಖಾಲಿಯಿರುವ ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರ ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ಭರ್ತಿ ಮಾಡುವಂತಹ ಕ್ರಮಗಳು ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ರಕ್ಷಣೆಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಬಹುದು. ಸಂಸತ್ತಿನ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನಗಳನ್ನು ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತ ಹಾಗೂ ಪಾರದರ್ಶಕವಾಗಿಸುವುದು ಕೇವಲ ಸದನದ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆಗಾಗಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ನಾಗರಿಕರ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಕಾಪಾಡುವ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದಲೂ ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯವಾಗಿದೆ.

ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ: Karnataka Legislative Assembly Live – Day 02 | ವಿಧಾನಸಭೆ ಬಜೆಟ್ ಅಧಿವೇಶನದ ನೇರಪ್ರಸಾರ